Chwasty to z punktu widzenia Rolnika rośliny niepożądane na danym polu. Mogą to być gatunki występujące w przyrodzie, ale także inne rośliny uprawne tzw. samosiewy. Najczęściej są to samosiewy zbóż i rzepaku, zdecydowanie rzadziej pozostałych gatunków roślin uprawnych. W uprawach polowych występują zarówno gatunki chwastów jedno, jak i dwuliściennych, a ich skład gatunkowy bywa zróżnicowany.
Spis treści
Duża szkodliwość chwastów
W uprawach polowych występuje zwykle kilka gatunków dominujących oraz drugie tyle o mniejszym znaczeniu gospodarczym. Chwasty zdecydowanie lepiej wykorzystują zasoby środowiska niż rośliny uprawne, dlatego wygrywają konkurencję z rośliną uprawną o wodę, składniki pokarmowe i pozostałe zasoby środowiska. Duża presja chwastów może prowadzić do spadku plonu przekraczającego 50% lub nawet całkowitego jego zniszczenia. W związku z tym tak ważne jest prawidłowe i skuteczne zwalczanie chwastów, nawet tych gatunków o mniejszym znaczeniu ekonomicznym.
Dlaczego są trudności w zwalczaniu chwastów?
Na skuteczność herbicydów wpływa wiele czynników niezależnych od samego środka ochrony roślin. Mogą to być właściwości wody użytej do oprysku, przebieg pogody (np. wilgotność i temperatura powietrza lub gleby), faza rozwojowa chwastów, a także sprawność techniczna samego opryskiwacza. Oprócz wymienionych przyczyn może być to także odporność chwastów na działanie substancji czynnych wchodzących w skład środka chwastobójczego.
Jak wizualnie rozpoznać odporność chwastów?
Skuteczność działania herbicydów ocenia się po zabiegu. Jeżeli krótko po nim pozostały na polu gatunki chwastów wskazane w etykiecie jako wrażliwe, to jest to informacja, że środek nie zadziałał tak, jak powinien. Taka sytuacja nie oznacza jeszcze, że na polu występują biotypy odporne, ale należy sprawie przyjrzeć się bliżej.
Jeżeli podczas wnikliwej lustracji pola zostaną zaobserwowane chwasty tego samego gatunku zwalczone przez zabieg środkiem chwastobójczym i niezwalczone to jest to sygnał do niepokoju. Na polu mogły pojawić się biotypy odporne na zastosowany herbicydy lub substancję czynną. W takiej sytuacji w kolejnym roku uprawny tego samego gatunku lub grupy roślin (np. zbóż) rekomendowane jest zastosowanie środków chwastobójczych o innym mechanizmie działania.
Czym jest mechanizm działania substancji czynnej?
Substancje czynne zawarte w środkach ochrony roślin wywołują określony efekt biologiczny. Wpływają na procesy życiowe agrofaga powodując zahamowanie jego wzrostu i zakłócenie rozwoju, czego wynikiem jest całkowite zamieranie chwastu. Związki zaliczane do tej samej grupy wg HRAC mają ten sam mechanizm działania, np. tribenuron metylu, metsulfuron metylu, jodosulfuron metylu, florasulam.
Jak powstaje odporność chwastów?
Warto podkreślić, że powstanie oporności chwastów warunkowe jest przez naturalne mutacje genetycznie. Dlatego może być przekazywana na kolejne pokolenia — liczba roślin odpornych w kolejnych latach na danym polu będzie wzrastała. Chwasty, które mają duży współczynnik rozmnożenia, szybciej wytwarzają biotypy odporne na działanie substancji czynnych. Doskonałym przykładem jest miotła zbożowa, której biotypy mogą być odporne na większość substancji czynnych stosowanych do jej zwalczania.
Jakie są rodzaje odporności?
Na całym świecie w tym także w Polsce problem odporności chwastów na działanie substancji czynnych jest szeroko analizowanych przez ekspertów z branży rolniczej. Naukowcy na podstawie wieloletnich badań stwierdzili, że można wyróżnić:
- Odporność w miejscu działania — polega ona na zmianie struktur na poziomie komórkowym lub tkankowym, w które włączana jest substancja czynna. Na skutek zmian nie może zostać ona włączona i zahamować procesy fizjologiczne zachodzące w roślinie.
- Oporność metaboliczna — rośliny uzyskały zdolność rozkładu substancji czynnej, w wyniku czego traci ona swoje właściwości biologiczne i nie powoduje zamierania chwastów.
Odporność to złożony problem
Badania prowadzone na biotypach odpornych wykazały, że rośliny mają dużą zmienność genetyczną. Może ona prowadzić do wykształcenia różnych rodzajów odporności:
- odporność prosta — brak skuteczności działania wykazuje pojedyncza substancja czynna, z takim typem odporności przy obecnej dostępności środków ochrony roślin bardzo łatwo sobie można poradzić
- odporność krzyżowa — bardziej złożona, polega ona na wykształceniu odporności na określony mechanizm działania wg HRAC; jest to już większy problem, ponieważ dyskwalifikuje całą grupę substancji czynnych
- odporność wielokrotna — biotyp jest oporny na działanie substancji czynnych z różnych grup chemicznych, jego zwalczanie jest niezwykle trudne i wymaga wzmocnienia roli metod niechemicznych.
Problem odporności chwastów na niektórych polach występuje od lat. Należy monitorować plantację i przestrzegać zasad tzw. strategii antyodpornościowej. Pozwoli to na uniknięcie większego problemu w skutecznej eliminacji chwastów jedno i dwuliściennych. W zaplanowaniu odpowiedniej rotacji substancji czynnych pomogą różnorodne środki chwastobójcze, których szeroką ofertę można znaleźć pod adresem: https://osadkowski.pl/srodki-ochrony-roslin/herbicydy–c-001013.
Wyzwania związane z narastającą odpornością chwastów
Skuteczne zwalczanie niepożądanej roślinności w uprawach polowych staje się coraz trudniejsze ze względu na naturalne zdolności genetyczne agrofagów do uodparniania się na substancje aktywne herbicydów. Zjawisko to, przyjmujące formę zmian w miejscu działania lub oporności metabolicznej. Może dotyczyć pojedynczych preparatów, całych grup o tym samym mechanizmie, a w skrajnych przypadkach prowadzić do niezwykle groźnej odporności wielokrotnej. W celu zmniejszenia ryzyka drastycznych spadków plonu kluczowe jest stałe monitorowanie skuteczności zabiegów na plantacjach oraz ścisłe rotowanie mechanizmami działania w ramach długofalowej strategii antyodpornościowej.